Historija

 

Historijat 

 

Korijeni Taekwondoa

 

Vještina borenja različitim oružjem, ali i golim rukama, bila je potreba i nužda već u najranijim počecima ljudske civilizacije. Stoga se razvoj Taekwondoa ne može promatrati izdvojeno od povijesti Koreje. Korejska plemena, povezana u plemenske saveze, doselila su na današnje područje Koreje prije više od 4000 godina iz istočne Mandžurije, a prema jednoj legendi prvu je korejsku državu 2333 g.p.n.e. osnovao legendarni junak i mitska ličnost Tangun. Nakon toga slijedila su duga razdoblja razjedinjenosti i ratova sa susjednim moćnim carstvima Kinom i Mandžurijom, koja su povremeno imala značajne kultume i ekonomske uticaje na Koreju. Ipak, autohtona kultura i civilizaeija Koreje nikad nije bila potisnuta, premda se do 13. i 14. st, prije uvođenja korejskog alfabeta "hongul", upotrebljavalo kinesko slikovno pismo. Najviše pisanih podataka i povijesnih dokumenata potječe od razdoblja "triju kraljevstva" (57 g.p.n.e. - 668 g.n.e.). Naime u to vrijeme na području Koreje ili "Zemlje Jutamjeg Mira", kako su je zvali sami Korejci, postojale su tri kraljevine: Koguryo na sjeveru, te Baekehe i Silla na jugu.

 

Prvi pisani dokumenti

 

"Songuk Sagi" ili stare kronike koje prate povijest triju kraljevstava, prvi su pisani dokumenti u kojima se spominju borilačke vještine iz kojih se poslije razvio moderni Taekwondo. Osim toga, poznate su i zidne slike s tavanica u kraljevskim grobnicama dinastije Koryo u Samboehongu i Muyongehongu, kao i figure i reljefi ratnika "čuvara" iz kule Kumgang u gradu Kyong Yu, drevnoj prijestolnici kraljevine Silla. Slike i reljefi prikazuju ratnike u pojedinim stavovima ili pri izvođenju Taekwondo udaraca nogama i rukama, a naglašeno ojačani bridovi dlana i šake na kipovima u kuli Kumgang ukazuju na upotrebu posebnih dijelova šake kao udarnih površina, kao i na postojanje specijalnih vježbi za njihovo jačanje i pretvaranje u pravo oružje.

 

Iz tog vremena sačuvani su i zapisi o viteškim redovima "Sonbae" u kraljevini Koguryo i "Hwarang" u državi Silla. Zahvaljujući svom asketskom odgoju i poznavanju borilačkih vještina, Hwarang ratnici pomogli su da najmanja od triju kraljevina, Silla, očuva svoju samostalnost, a zatim i da se pod njezinim vodstvom u 7 st. n.e. Koreja ujedini u jednu državu. Duh i vrline Hwarang boraca i danas su inspiracija mnogim mladim Korejcima, a osobito učenicima borilačkih sportova i vještina.

 

U pojedinim vremenskim razdobljima za Taekwondo su se upotrebljavali različiti nazivi, kao naprimjer Kwoon bop, Subak, Taekyon, Taehak, Kyongdong i Tang soo (u prijevodu šaka iz Tanga), čime se ne mogu negirati i stanoviti utjecaji borilačkih vještina iz susjedne Kine, no sasvim su neopravdana mišljenja da je Taekwondo nastao pod utjecajem kineskog Kung fua. U prilog tome govori i činjenica da spomenuti zapisi i zidne slike potječu iz 50-tih godina prije nove ere, a poznato je d aje Iegendarni budistički redovnik Bodidharma došao iz Indije u Kinu negdje oko 520 g.n.e. i osnovao manastir Šaolin iz kojeg je, prema nekim izvorima, potekla većina kineskih borilačkih vještina. Postoje čak i neke teorije koje, naravno, ipak treba uzeti s rezervom, da su Japanci osim kultumih utjecaja prihvatili i neke borilačke vještine, trgujući i dolazeći u kontakt s kraljevinom Baekehe. Prematome, prijevod japanske riječi Karate mogao bi značiti "šaka iz Kare", korejskog poluotoka najbližeg Japanu, slično kao i u prijevodu naziva "Tang soo" šaka iz Tanga ( Kine ). No, bilo kako bilo, Subak je kao vještina dosegao svoj  procvat i veliku popularnost u narodu za vrijeme dinastije Koryo (918-1392.), te u prvim stoljećima vladavine dinastije Yi (1392 - 1910.). Natjecanja u Subaku kao i tradicionalno hrvanje (ssirium) održavali su se u vrijeme budističkih festivala. U pojedinim zapisima s dvora spominje se da su korejski kraljevi često prisustvovali i rado gledali Subak turnire, koji su se ponekad održavali i u kraljevskoj palači. Pobjednici su dobivali bogate novčane nagrade, a izuzetno i titule. Tako je naprimjer sačuvan zapis dvorske kronike: "Kralj Ujong primio je Yi Ui Mina, pobjednika u Subak tumiru i dodijelio mu titulu Pyolehan" (jedan od oficirskih činova u vojsci), ili :"Kralj je došao u mjesto Hwabi da bi promatrao natjecanje u Subak vještini". Pravila prema kojima su se tumiri odvijali, danas nažalost nisu poznata, no popularnost i raširenost Subak vještine u tim vremenima je neospoma. Osim natjecanja i borbene namjene, Subak se vježbao i radi očuvanja zdravlja ili kako bismo danas rekli, rekreativno. Iz razdoblja dinastije Yi sačuvan je najopširniji dokument o Subak vještini, knjiga "Muye dobo tongyi" (u prijevodu: Umjetnost ratovanja ), koju je napisao kralj Ehongjo. Riječ je o knjizi - priručniku s velikim brojem crteža čiji je najveći dio posvećen praktičnim uputama u borenju mačem, kopljem, lukom i strijelom kao i golim rukama. 18. i 19. stoljeće su uz gubitak samostalnosti, donijeli i stanovit pad populamosti borilačkih vještina, Subak je skoro u potpunosti nestao.

 

Razvoj taekwondoa

 

Smisao veštine ponovo je promenjen u rekreativni. Nedostatak interesovanja doveo je do cepanja Subak-a i odvojenog uvežbavanja širom zemlje. 1909. godine, Japanci su okupirali Koreju. Okupacija je trajala čitavih 36 godina. Da bi kontrolisali korejski patriotizam, Japanci zabranjuju vežbanje svih borilačkih veština, korišćenje korejskog jezika, pa čak spaljuju i sve knjige napisane u Koreji. Upravo ova zabrana bila je zaslužna za obnavljanje interesovanja za Subak. Mnogi Korejanci organizovali su se u tajne grupe i vežbali borilačke veštine u zabačenim budističkim hramovima. Mnogi ljudi napuštali su Koreju da bi učili borbene veštine u drugim zemljama kao što su Kina i Japan. No u toku i poslije drugog svjetskog rata dolazi do ponovnog procvata 1943. godine, Judo, Karate, i Kung fu stigli su u Koreju i borilačke veštine ponovo počinju da stiču popularnost. 1945, Koreja je oslobođena. Poslednjih nekoliko godina pre oslobođenja, postojalo je mnogo različitih varijanti Subak (Tae kyon)-a, usled različitih uticaja.

 

Prva Taekwondo škola (Kwan) osnovana je u Yong Chun-u, u Seulu, u Koreji, 1945. godine. Mnoge škole takođe su otvorene od 1945. do 1960. Svaka od njih tvrdila je da podučava tradicionalnu korejsku borilačku veštinu, ali su sve naglašavale različite aspekte Tae kyon (Subak)-a. To je prouzrokovalo pojavu različitih imena veštine u svakoj školi. Neka od njih bila su: Soo bahk do, Kwon bop, Kong soo do, Tae soo do, Kang soo do, itd.
Korejske oružane snage formirane su 1945. godine. 1946, potporučnik Choi Hong Hi počeo je da podučava Tae kyon svoje vojnike u korejskoj vojnoj bazi Kwang Ju.
Najveća prekretnica za korejske borilačke veštine dogodila se 1952. godine. Za vreme vrhunca korejskog rata, predsednik Syngman Rhee posmatrao je 30-minutnu prezentaciju korejskih borilačkih veština. Posebno je bio impresioniran kada je Tae Hi Nam polomio 13 crepova jednim jedinim udarcem. Posle demonstracije Rhee je razgovarao sa Choi Hong Hi-jem i naredio da svi korejski vojnici budu obučavani borilačkim veštinama. To je prouzrokovalo ogroman porast u broju Tae kyon škola i učenika. U to vreme u Koreji, specijalne grupe komandosa vičnih borilačkim veštinama, formirane su da bi se borile protiv komunističkih snaga Severne Koreje. Jedna od najistaknutijih jedinica, čuvena po mnogim neverovatnim akcijama bila je poznata kao Crni tigrovi. Korejski rat trajao je do 1953. godine. 1954, general Choi Hong Hi organizovao je 29. pešadijsku jedinicu na ostrvu Che Ju, koje je predstavljalo centar za obuku vojske Tae kyon-u. 11. aprila 1955. godine, na skupu direktora škola borilačkih veština, istoričara i promotera Tae kyon-a, odlučeno je da se svi različiti stilovi spoje u jedan radi postizanja zajedničkih ciljeva. Novo ime za veštinu, Tae soo do, prihvaćeno je od strane svih majstora. Dve godine kasnije, ime je ponovo promijenjeno, ovoga puta u Taekwondo.
Ovaj novi borilački sport nastao je ujedinjenjem sedam najvećih korejskih škola borenja:

 

-          Chongdokwan (Čondokvan)

 

-          Songmookwan (Songmukvan)

 

-          Moodukwan (Modukvan)

 

-          Changsookwan (Čangsukvan)

 

-          Jeedokwan (Đidokvan)

 

-          Ohdokwan (Ohdokvan)

 

Naziv je predložio general Choi Hong Hi koji se i smatra ocem savremenog Taekwondo-a. To ime je predložio zbog sličnosti sa Tae kyon-om i produžavanja kontinuiteta i tradicije. Takodje, ono je opisivalo korišćenje i ručnih i nožnih tehnika. Neslaganje izmedju različitih škola koje se nisu ujedinile nastavljeno je do 14. septembra 1961. godine kada je zvaničnim dekretom novih vojnih vlasti naređeno ujedinjenje u jednu organizaciju pod nazivom Korejska Taekwondo Asocijacija (KTA), sa generalom Choi Hong Hi-jem na svom čelu. 1962, KTA ponovo je testirala sve nosioce crnog pojasa da bi se utvrdili određeni standardi. Taekwondo je postao jedan od zvaničnih događaja na godišnjem nacionalnom sportskom skupu u Koreji. KTA je poslala instruktore i timove za demonstraciju širom sveta, a u Koreji, Taekwondo se brzo proširio na srednje škole i fakultete. Zahvaljujući modernim metodama treninga, te razrađenim nožnim tehnikama kakve se ne mogu naći ni u jednoj drugoj borilačkoj vještini i sportu, Taekwondo je samo za nekoliko godina postao popularan gotovo kao i japanski Karate. U to vrijeme izmijenilo se više načina natjecanja: od beskontaktnog do kontaktnog uz upotrebu zaštitne opreme za noge i ruke koju je izumio korejski Taekwondo majstor John Rhee. U martu 1966. godine, general Choi osnovao je Internacionalnu Taekwondo Federaciju (ITF) čiji je postao predsednik. Choi se kasnije povukao sa mesta predsednika Korejske Taekwondo Asocijacije i premestio sedište ITF-a u Montreal, u Kanadu. Akcenat u veštini stavlja na vežbanje samoodbrane a ne sportske borbe. 1974. godine, Choi je objavio da je 600 kvalifikovanih ITF instruktora poslato širom sveta. U Koreji, za novog predsednika KTA izabran je Un Yong Kima. Pošto je smatrao da je Koreja postojbina Taekwondoa i da bi sedište svetske Taekwondo organizacije moralo da bude u njoj, prekinuo je veze KTA sa ITF-om i 28. maja 1973. godine osnovao Svetsku Taekwondo Federaciju (WTF). Tek tada taekwondo je postao pravim borilačkim sportom. Uvođenjem sasvim novih pravila (8 težinskih kategorija, oklopa za tijelo, a poslije i zaštitnih maski za glavu, trajanje meča od 3 runde po 3 minute, itd...) Taekwondo je postao pravi amaterski borilački sport.  Nakon svjetskih prvenstava 1973. i 1975. god. koja su održana u Seoulu, svake dvije godine organizira se prvenstvo svijeta u konkurenciji seniora, juniora i žena. Osim svjetskih održavaju se i kontinentalna prvenstva (evropsko, američko, afričko, azijsko i Srednjeg istoka ).

 

1975. god. Taekwondo je primljen u GAISF (General Associattion of International sports Federations), a 1980. priznaje ga i Internacionalni olimpijski komitet (IOE), na sastanku u Moskvi. Time je ispunjena većina uvjeta da Taekwondo postane i olimpijski sport, pa je 1988. god. na XXIV olimpijskim igrama u Seoulu izabran za demonstracioni sport, a na Olimpijskim Igrama u Sidneju 2000. godine, Taekwondo je postao zvanični olimpijski sport. U sklopu Svjetske Taekwondo federacije (WTF) djeluje i Kukkiwon, Svjetski Taekwondo centar osnovan 1972. god. na inicijativu predsjednika WTF dr. Un Yong Kima. To je jedno od rijetkih zdanja takve vrste u svijetu (nešto slično postoji još samo u Japanu), sagrađeno kako bi poslužilo u usavršavanju, treniranju i unapredivanju Taekwondoa kao sporta i vještine. U Kukkiwonu se održavaju prvenstva Koreje, stručni seminari, promocije za Dan (Poom) stupnjeve, kao i izdavanje diploma. Svaki pravi majstor Taekwondoa mora biti registriran u arhivi Kukkiwona, a osim toga u velikoj dvorani te zgrade održale su se i dva svjetska prvenstva. Mnogi Taekwondo treneri, natjecatelji ili suci provedu i nekoliko mjeseci do godinu dana proučavajući tehnike i marljivo trenirajući kako bi u svojim zemljama prenijeli stečeno znanje, te podigli kvalitetu treninga Taekwondo sporta uopće.

 

Kratka biografija osnivača taekwondoa

 

Nakon što je Choi Hong Hi (roden 1913.g.) izbačen iz škole zbog njegova učešća u tajnom antijapanskom Kwang Ju pokretu, otac ga je poslao u privatnu školu učitelja Han Ill Donga. Kako je mladi Choi u svojoj 12. godini bio slabašno dijete, učitelj Han ga je stao podučavati staroj i gotovo izumrloj vještini borenja nogama, koju su nazivali tekkyon. 1937 .godine mladi Choi odlazi na školovanje u Japan. U Kyotu, kod Koreanca Kima dvije godine je trenirao japanski karate i te ručne tehnike zajedno s ručnim tehnikama chuang fa (kineski boks) i nožnim tekkyon tehnikama, postat će u budućnosti baza na kojoj je nastao moderni taekwondo. Nakon školovanja u Kyotu, Choi odlazi na studij u Tokio, gdje nastavlja usavršavati tu svoju novomodeliranu vještinu borenja, te ubrzo postaje trener na tamošnjem univerzitetu. Kao student, za vrijeme 1. svjetskog rata, mobiliziran je u japansku vojsku, te poslan u Koreju u Pjong-jang. Tamo sa svojim kolegama organizira Korejski studentski pokret za nezavisnost, a nakon što je otkriven i uhapšen, poslan je natrag u Japan u Logor .U Logoru je odmah započeo s treningom i uskoro je cijeli Logor postao veliko taekwondo vježbalište.

 

1945. godine, nakon pada japanske imperije, Choi je osloboden i vraća se u Koreju. U Koreji, kao jedan od organizatora južnokorejske vojske, odmah počinje 5 podučavanjem kako svojih vojnika, tako i američke vojske koja se nalazila u Koreji. 1948. godine postaje instruktor u školi američke vojne policije u Seulu. Uz vrlo brzo napredovanje u vojsci ( 1945. poručnik, 1947 .kapetan pa major , 1948. godine potpukovnik, 1949. godine pukovnik, 1951. brigadni general i 1954. godine general-major), Choi širi svoju borilačku vještinu baziranu prvenstveno na i takyonu ali ju postepeno usavršava dodavanjem više od polovice novih tehnika. Dok se nalazio na položaju komandanta 29. pješadijske divizije smještene na Cheju otocima, razvija svoju školu borilačke vještine nazvanu Oh Do Kwan (škola vježbanja na moj način) i zajedno sa svojim pomoćnikom Nam Te Hiem razrađuje i usavršava novu borilačku vještinu.

 

Formalno, taekwondo je utemeljen 1955. godine. 11. travnja te godine grupa poznatih stručnjaka za borilačke vještine, uglednih povjesničara, Iingvista i društvenih radnika sastala se, i na prijedlog Choi Hong Hia ustanovila novo ime za revitaliziranu i rekonstruiranu korejsku nacionalnu borbenu vještinu -TAEKWONDO. Na taj način suspendirana su razna imena kao što su soo bak, tekyon, tang SOO, kwon bup i 51. Te godine novi naziv je i službeno registriran kod tamošnjih vlasti, a taekwondo se uvodi u vojsku, škole i fakultete.

 

Povijest Taekwondoa u ex YU

 

Povijest taekwondoa u Jugoslaviji je relativno kratka, tako da je s, te vremenske distance teško ocijeniti koji događaji i ljudi su imali bitnog utjecaja na razvoj taekwondoa u YU, a koji sporednog. Ipak, iz te vremenski male distanee, možemo ocijeniti koji su momenti u razvoju našeg sporta bili dovoljno značajni, a da bi ih valjalo zabilježiti.

 

Još tamo 1965. godine i 1966. godine Dušan Kružić, koji se nalazio na privremenom radu u SR Njemačkoj, upoznao je taekwondo i po svom povratku u zemlju osnovao u je u Rijeci prvi taekwondo klub u Jugoslaviji. Nakon njegovog ponovnog odlaska u inozemstvo, ta početna aktivnost je zamrla.

 

Kontinuirano i organizirano, taekwondo se počeo njegovati kod nas 25. svibnja 1968. godine, kada je grupa tadašnjih omladinaca, na inicijativu Božidara Podhraškog iz Zagreba, pozvala taekwondo instruktora Park Su Jaea, nosioca crnog pojasa 5. dan, da posjeti Jugoslaviju. Prvi seminar taekwondoa održan je u Zagrebu, a prvi trening održan je 25. svibnja 1968. godine, pa je taj dan i uzet kao službni početak organiziranog rada na taekwondou u Jugoslaviji. Ubrzo nakon tog prvog seminara osnovana su dva taekwondo kluba, jedan u Zagrebu, a drugi u Karlovcu. Ta dva kluba postala su baza iz koje se dalje širio taekwondo po Jugoslaviji i svi današnji taekwondo borci - instruktori, bili su članovi tih klubova, ili su učenici članova tih klubova, odnosno učenici njihovih učenika.

 

U prvoj fazi razvoja taekwondoa u Jugoslaviji, nastojalo se stručnim seminarima steći što više znanja, te stvoriti jezgra taekwondo instruktora koji će kasnije biti sposobni za daljnju reprodukciju novih instruktora te samousavršavanje. U tu svrhu se često pozivalo istaknute taekwondo instruktore u Jugoslaviju ili su najbolji jugoslavenski instruktori odlazili u inozemstvo na treninge i seminare, te kasnije prenosili stečeno iskustvo na mlađe.

 

Uslijedila su i sportska natjecanja, tada još bez kontakta u tijelo, u zemlji i inozemstvu. 1973. g. jedinstvena ITF (Intemacionalna Taekwondo federacija) dijeli se na dvije federacije. Jedna od njih novija i na svjetskom planu jača i organiziranija, jest WTF (Svjetska Taekwondo federacija).

 

Sjedište ITF federaeije bilo je u Montrealu, a WTF u Seoulu. Razlikovale su se u sistemu natjecanja. Natjecanja su postala kontaktna (težnja realnoj borbi) s rukavicama i štitnicima za noge (ITF) ili sa štitnikom za glavu, tijelo i genitalije (WTF).

 

U Jugoslaviji se i dalje vježbalo beskontaktnim sistemom natjecanja, a naša je reprezentacija sudjelovala na prvenstvima obiju federacija s promjenljivim uspjehom. Vremenom su se klubovi opredijelili za kontaktni sistem natjecanja. U zemlji je došlo do podjele klubova. Čak se osjetio odreden paritet i postavljalo se vječito pitanje: Koji je sistem bolji? Odgovor se našao u pluralističkom pristupu. Međutim, zbog velikog pariteta, pa čak i otvorenih sukoba klubova koji su htjeli nametnuti ITF sistem kao jedinu službenu verziju, WTF se 1978. g. počeo vježbati u okviru "Jugoslavenske Taekwondo škole", po nešto modificiranim pravilima natjecanja.

 

20. prosinca 1980. prvi put u Jugoslaviji primijenjena su WTF pravila natjecanja na prijateljskom susretu između reprezentacije Jugoslavije i reprezentacije Nizozemske. Taj datum smatra se početkom organiziranog WTF-a u Jugoslaviji. Inicijatori te akcije Nikola Pečko, Miroslav Brežan, Dražen Stilinović, Branko Leš, Juraj Kralj i Franjo Prot sudjelovali su na prvom sudačkom seminaru. Od tada se redovno održavaju tehnički i sudački seminari, u početku s nizozemskim instruktorima J. T. Pardoelom (5. Dan) i B.O. Loutighiusom (4. Dan), a 1982. g. u zemlju dolazi majstor Lee Kwang Bae tada (7. Dan) i uvodi moderni WTF sistem treninga i natjecanja. 1983. g. prvi put naša reprezentaeija osvaja dvije brončane medalje na 6. svjetskom prvenstvu u Kopenhagenu. Iste godine reprezentaeija postiže i najveći uspjeh u ekipnom plasmanu. Na 1. studentskom prvenstvu svijeta u Seoulu osvaja treće mjesto. Na tom natjecanju, Enio Tosić postao je prvi Jugoslaven prvak svijeta u kategoriji do 83 kg. Od tada reprezentacija Jugoslavije sudjeluje na svim evropskim i svjetskim prvenstvima, sa sve zapaženijim uspjehom, da bi joj se 1988. g. ukazala čast da bude učesnik na demonstracionom turniru XXIV olimpijskih igara u Seoulu.

 

Usporedo sa sportskom aktivnošću for mirani su i savezi Zagreba, Beograda, Hrvatske i Srbije, BiH i Slovenije. Radi zajedničkog napretka pri TS Hrvatske oformljeno je koordinacijsko tijelo YUTKO (Jugoslavenski Taekwondo Koordinacijski odbor) koji okuplja većinu klubova iz cijele zemlje s težnjom da se osnuje Taekwondo savez Jugoslavije. 

 

Povijest taekwondoa u BiH